3.7 Përbërja e caktuar e tretësirave

3.7

Përbërja e caktuar e tretësirave

Fjalë kyçe

Uji, elektrolizë, hidrogjen, oksigjen, tretësirë, tretës, substancë tretëse, tretësirë ujore, tretshmëri, tretësirë e ngopur, tretësirë e pangopur, tretësirë e tejngopur, përbërje në përqindje, fortësi e ujit, ujërat e ndotura, pastrimi i ujit, fundërrim, dezinfektim, filtrim.

Fig. 3.21 a) Tretësira e jodit 2%, e cila përdoret për dezinfektim, b) Etanoli 70% përdoret për dezinfektim, c) Peroksidi i hidrogjenit 3% përdoret për dezinfektim të plagëve, veshit dhe gojës.

Në jetën e përditshme përdoren tretësira të cilat përmbajnë sasi të ndryshme të substancave të tretura. Për shembull, uthulla përdoret në kuzhinë me përqendrim të caktuar, kurse shumë tretësira të tjera përdoren për dezinfektim, pastrim dhe nevoja të përditshme.

Në qoftë se një tretësirë përmban sasi të madhe të substancës së tretur në një sasi të caktuar të tretësit, ajo quhet tretësirë e përqendruar. Në qoftë se tretësira përmban sasi të vogël të substancës së tretur, ajo quhet tretësirë e holluar.

Çfarë është përqendrimi i tretësirës? Përqendrimi i tretësirës tregon sasinë e substancës së tretur në një sasi të caktuar të tretësirës. Përqendrimi i tretësirës mund të shprehet në mënyra të ndryshme, ndërsa një nga mënyrat më të thjeshta është pjesëmarrja e masës e shprehur në përqindje.

Pjesëmarrja e masës së substancës në tretësirë tregon raportin e masës së substancës së tretur ndaj masës së tretësirës. Kjo madhësi shprehet me simbolin W.

W (substancë e tretur) = m (substancë e tretur) m (tretësirë)

Pjesëmarrja e masës është madhësi numerike dhe ka vlera nga 0 deri në 1. Nëse pjesëmarrjen e masës e shumëzojmë me numrin 100%, përftohet përqindja e përmbajtjes së tretësirës.

Masa e shprehur në përqindje është e barabartë me masën e substancës së tretur në 100 gramë tretësirë.

Masa e tretësirës llogaritet duke mbledhur masën e tretësit dhe substancën që tretet. P.sh. nëse 10 g sheqer treten në 90 g ujë, masa e tretësirës është 100 g.

Nëse pjesëmarrjen e masës e shumëzojmë me numrin 100%, përftohet përqindja e përmbajtjes së tretësirës.

W (substancë e tretur) = m (substancë e tretur) m (tretësirë) × 100%

Shembull 1

Sa është pjesëmarrja e masës së sheqerit e shprehur në përqindje, në qoftë se në 160 g ujë janë tretur 40 g sheqer?

Zgjidhja:

m (sheqer) = 40 g, m (H₂O) = 160 g,

W (sheqer) = ?

Masa e përgjithshme e tretësirës (m) është e barabartë me shumën e masës së sheqerit dhe masës së ujit:

m = 40 g + 160 g = 200 g

Këto të dhëna i zëvendësojmë në formulën e mësipërme:

W (substancë e tretur) = 40 g 200 g

Pjesëmarrja e masës mund të shprehet në përqindje duke e shumëzuar me 100%.

W (sheqer)% = 0.2 × 100% = 20%

Përgjigjja:

Pjesëmarrja e masës së sheqerit e shprehur në përqindje në tretësirë është: 20%.

Shembull 2

Fig. Çaj me sheqer që përdoret si shembull për llogaritjen e përqindjes së substancës së tretur.

Pjesëmarrja e sheqerit në çaj.

W = 25 g 25 g + 200 g × 100%

= 25 g 225 g × 100%

= 11.1%

Shpesh na nevojitet të llogarisim masën e substancës që duhet t’i shtohet tretësit që të përgatitim tretësirë me pjesëmarrje mase të caktuar. Këto llogaritje mund të kryhen përmes formulës:

m (substancë së tretur) = m (tretësirës) × W% (substancës së tretur) 100%

Pyetje dhe detyra

Krahasoni sasinë e sheqerit me një pije tjetër duke përdorur etiketën në ambalazhin e tyre.
Sa do të jetë pjesëmarrja e masës e shprehur në përqindje, nëse 50 g sodë buke treten në 350 g ujë?
Sa gramë sheqer (glukozë) duhet të maten në mënyrë që të përgatiten 500 g tretësirë 5%? Kjo tretësirë përdoret edhe në mjekësi si infuzion për furnizimin e trupit me energji.

Përgjigje të pyetjeve dhe detyrave

1. Përgjigjja varet nga etiketa e pijes që merret si shembull. Nxënësi duhet të krahasojë gramët e sheqerit në dy pije të ndryshme dhe të tregojë cila përmban më shumë.

2. Masa e tretësirës = 50 g + 350 g = 400 g

W = 50 g 400 g × 100% = 12.5%

Përgjigjja: Pjesëmarrja e masës është 12.5%.

3. Përdorim formulën:

m (substancë së tretur) = 500 g × 5% 100% = 25 g

Përgjigjja: Duhet të maten 25 g sheqer (glukozë).

⬅ Kthehu te Klasa 7 Tema tjetër ➜